گروه آموزشی ادبیات عرب دامغان

 

عربی پیش دانشگاهی ـــ بررسی نکات مهم درس اول

و ضرب الله مثلاً للذین آمنواإمرأة                                             الفائد ة أنّ أحداً لا ینفعه

                                           مفعول به دوم «ضرب» یا بدل از«مثلاٌ»                                خبر برای الفائده

تبیّن أنّ إمرأة نوح وإمرأة لوط لم ینفعهما قربهما                               بیّن أ نّ کفر فرعون لم یتعدّ

               فاعل «تبیّن»                       فاعل«لم ینفع»                                         مفعول به«بیّن»

 کانت مؤمنة  طائعة  .............خائفة                                               استحقّوا لذ لک العقا بَ

       خبرکانت  خبرکانت             خبرکانت                                                                          مفعول به استحقوا     

 قوله« إذ قالت»  یعنی..................داعیة الله                                         أی: حرف تفسیریه   َ

مبتدا   بدل از قول  خبر«فعل وفاعل»          مفعول به داعیة

 رُوِیَ أنّ فرعون أمر             إلاّ أرسل= إن لا اُرسل           میّت:صفث مشبّهه   

        نائب فاعل«روی»

 العلامات الخاصه بالاسم و الفعل جاءت فی البیت التالی: بالجر والتنوین والنداء وال          ومسند للاسم تمییز حصل بتا فعلَتَ وأتتْ و یا افعلی            ونون أقبلَنَّ فعلٌ ینجلی

 * شروط جمع  بستن به روش جمع مذکر سالم:

 1-اسم: علم، مذکر ،عاقل  و بدون تاء  تانیث باشد.      2- وصف : علم ،مذکر،عاقل،بدون تاء تأنیث باشد وصفت بر  وزن « افعل ، فعلاء» و«فعلان ،فعلی » وصفاتی که مذکر و مؤنث آنها یکسان است نباشد.

 * شروط جمع بستن به روش جمع مؤنث سالم :

 1- علم مؤنث            2- آنچه که بعلامت تأنیث ختم شود.       3-  مصدری که بیش از سه حرف باشد.     

 4- مذ کری غیر عاقلی که مصغّر و یا وصف باشد : دُریهم  و  مجرور

 5- آنچه که به « ابن » و « ذو » آغاز شده  و برای غیر عاقل باشد : ذوالقعده => ذوات القعده

6- هر اسم غیرعربی که در عربی استعمال شود.         7- آنچه سماعی باشد : سماء => سماوات

 * ملحقات جمع مؤنث سالم عبارتند از : بنا ت ، اَخوات ، اولات 

  *وجوب مذکر بودن فعل :  1- میان فعل و فاعل مؤنث الّا باشد =>  ما جاء الّا مریمُ 

 2- فاعل مؤنث لفظی باشد =>  جاء معاویةُ         3- فاعل جمع مذکر سالم باشد => قد افلح المؤمنون

 التمرین الاول : نعمتان  مجهولتان :الصحة و الأمانُ         للمستعمرین : خبر مقدم         قلوبٌ : مبتدای مؤخر

                     مبتدا        صفت              خبر

  أموات و أحیاء : هر دو خبر برای مبتدای محذوف می باشند

 التمرین الخامس :  لمن خا ف مقام ربّه       إن مِن  قریة  =>  إن : شبیه به لیس ، مِن : زائده ، قریه : مبتدا

                            صله موصول     

 أولیاء : غیر منصرف ، مفعول دوم  

 التمرین السابع :             ذهباً  :مفعول برای قلب               خطوة   : مفعول مطلق

 التمرین الثامن :              رمضاء : صفت مشبّهه بر وزن « فعلاء » مذکر آن « ارمض »

 التمرین التاسع :             الثناء : اسم یکون               بعد البلاء : خبر مقدم یکون

 

«بررسی درس دوم و سوم عربی پیش دانشگاهی»

انواع ایّ :

 1- استفهامیّه : ایّکم یأتینی بعرشها ( نحل:38 )             2- شرطیّه : أیّ إنسانِ ٍ جاءَک فَأکرَمهُ ( قصص:28 )

                                                       بعد ازنکره : صفت (علیّ رجلٌ أیّ رجلٍ )

3- کمالیّه : فقط به نکره اضافه می شود

                                                       بعد از معرفه : حال ( مررتُ بعبد الله أیّ رجلٍِ )

       4- موصولیّة : فقط به معرفه اضافه می شود « ثمّ  لَننزَعَنّ مِن کلِّ شیعةٍ  أیّهُم أشدُّ علی الرّحمنِ عتیّا » (مریم : 69)

   أیّ : مبنی برضم چون اضافه شده و صدر صله نیز حذف شده ( أیّهم هو أشدُّ )

   ویحک : مفعول مطلق

   کثیراً ما : مای زائد

   ما تعلَمُ من الشأو البعید : ما ، مفعولٌ به مقدّم

   یحسبون المتذللّ الدنی متوا ضعاً : مفعول اول و مفعول دوم یحسبون

   یُسَمّون الرجلَ..........................متکبّراً : مفعول اول و مفعول دوم یسمّون

   ما التواضع إلّا الأدب : مستثنای مفرّغ

   وجد التواضعَ الیقَ : مفعول اول و مفعول دوم وجد

   إلی نبوغ  سواه : مضاف الیه تقدیراَ مجرور

   حذار : اسم فعل/ فاعل أنت مستتر- مفعول آن : أن یتسلّط

 تمرین اول :

   للقاسیّة قلوبَهم : فاعل/ قاسیة

   أ لیس الصبح بقر یبٍ : باء زائد و قریب، خبر مفرد لیس، محلاً منصو ب

   نِعم أجُر العاملین : فاعل نعم که مخصوص آن حذ ف شده است

 تمرین دوم:

   إجعل هذا البلدَ آمناً : مفعول دوم إجعل

   لا یُسمَعُ أنّ أحداً نال خیراً : نائب فاعل لایسمع          الدهر  مذ   کان  مظلومٌ  و  متهمًٌ

 مبتدا  مفعولٌ  فیه   تامّه     خبر   معطوف                                                                                                      

 «بررسی درس سوم پیش دانشگاهی»

لایَمتَطی المجدَ مَن لم یَرکب الخطرا =>  ( المجد : مفعول )    ( مَن : فاعل )          

 اذانظرت عیناه أمراً غدا بالغیر معتبرا    ( عیناه : فاعل / مرفوع به الف ) (غدا / از افعال ناقصه ) ( معتبراً / خبر ناقصه )

صفواً : جامد مصدری /حال ومنصوب

 معتذراً: حال و منصوب 

 فتیً : مستثنی مفرغ / تقدیراً مرفوع

 خلالُه : فاعل شرُفت

 أطاع الدهرُ ما أمَر => (ما / مفعولٌ به )

 اقسام علم مرکب :

 1- مرکب اضافی : اعراب قسمت اول آن تابع جمله و قسمت دوم مجرور => جاءَ عبدُاللهِ

 2- مرکب مزجی : جزء اول مبنی بر فتح و جزء دوم معرب به اعراب غیر منصرف می باشد مگر آنکه به « ویهِ »ختم شود که مبنی بر کسره می باشد => ذهبتُ إلی بَعلَبَکَ     –     هذا سیبویهِ

 3- مرکب اسنادی : همان علم جمله است که جمله یا بصورت اسمیّه « مبتدا و خبر » و یا اینکه بصورت فعلیّه « فعل و  فاعل » مطرح می شود=> تأ بّط شّرأً.

 تمرین اول :                                                                                                                                            

 لاتجعل یدک مغلوله        -      لاتیسطها کُل البسط           -           فتقعد ملوماً محسوراً

                مفعول دوم                           جانشین مفعول مطلق                           حال      حال

 یا لَلرجال : استغاثه /  مستغاث له حذف شده است

 بأثمن ما عندهم      -    مستقیماً  

   مضاف الیه                     حال

 تمرین دوم :

 الذین إن مکّنّاهم فی الارض أقاموا الصلاة => الذ ین: موصول به معنای شرط لذا صله ی آن می تواند فعل شرط و جزای  شرط باشد

 یا ولَدیَّ : منادای مثنی منصوب به یاءو نون مثنی در مکان مضاف حذف شده است

 ایّاک و الاعجاب بنفسک و الثقه بما یُعجبک منها => مرجع ضمیر « ها » الثقة

                                                    تمرین هشتم : لحظة : مفعولٌ به لاتضیّع                 علی المرء ان یستفید                   اجعلوا هذا النصب

                                                                    خبر مقدم    مبتدای مؤخر                         مفعول  مفعول 

 عربی پیش دانشگاهی – بررسی نکات مهم درس چهارم و پنجم

 متن درس چهارم: صفحه 26

 العجوز=صفت مشبهه بر«فعول»به معنای مفعول که مذکرومونث آن یکسان است .

 اَرْبع :بر وزن «افعل» چون صفت نیست لذا غیرمنصرف محسوب نمی شود .

 العجوز التی : «التی» صفت برای «العجوز» ]موصول خاص بعد از اسم «ال دار»صفت است [.

 * اسماء جامدی که در مکان صفت قرار می گیرند :

 1.موصول:عرفت العالم الذی اخترع التلفون .                  2.«ذو»بعد از نکره :هذا رجل ذوفضل .

3.منسوب :شاهدت رجلاً لبنانیاً                                   4.عدد بعداز معدود :رایت رجالاً ثلاثة .

5.اسم اشاره بعد از مشارالیه :صادقات الفتی هذا .             6.مصدر:علیٌ عدلٌ .                                                     

7.اسم جامدی که معنای مشتق بدهد :علیٌ اسدٌ.                 8.«غیر» بعد از اسم نکره :انی وجدت طالباً غیرَک .

 صفحه27  :     کلٌ یقول لها :تنوین «کلٌ» عوض مضاف الیه محذوف است .

نعجة بدلها : مفعول فیه                 أخیراً :مفعول فیه

بمسائلَ  :جارومجرور به فتحه – اکبرَ :صفت مجرور به فتحه بالتبعیة  -  قضیةٌ اکبرُ :صفت مرفوع بالتبعیة

مفهوم اسم تفضیل در فارسی :                                                                            

1-صفت تفضیل فارسی با پسوند<تر> :بدون (ال) و(مضاف) +مِن  => سعیدٌ أفضلُ من حمیدٍ

(هرگاه (من)نباشد باید آنرادر تقدیر فرض کنیم :دار الآخرة خیرٌ وأبقی –الله اکبرُ )

2-صفت عالی : الف)به اسم جمع معرفه اضافه می شود =سعیدٌ افضلُ الطلاب

ب)به اسم نکره مفرد اضافه می شود که بعد از آن یک جمله و شبه جمله وصفیه می آید=سعیدٌ افضلُ طالب ٍ رأیته

3- صفت مطلق (صفة مشبهه): (الف)زما نیکه اسم تفضیل به اسم غیرمفضل علیه اضافه شده باشد=سعیدٌ اکبرُ صفّنا

ب)زمانیکه اسم تفضیل با(ال) بیاید دیگر مقایسه ای وجود ندارد= انت الأکبر ،انتم الأعلون (شما بزرگ هستید

صفحه 28 :ـــــ ویلک :مفعول مطلق برای فعل محذوف ــــــ  سیّد ی الحاکم : بدل از سیّد ــ خارجاً :مفعول فیه

صفحه 29 :مرفوعة الرأس: حال و منصوب ــــالأربع : صفت و منصوب ـــــ لا ان تنامی : حرف عطف  ــــ

کان علیک ان تسهری ـــ ظننتک أنت الساهرــــ                                     

      خبر کان      اسم کان                     ضمیر تأکید 

التمرین الأول:

صفاً : حال و منصوب ــــ انّ للساعی ---------------- مکانة  ــــ     ـــ  الکائنات ضیاء                                   

                                   خبر انّ                                 اسم انّ                     مبتدا          خبر

 التمرین الثانی :

 شتّی : خبر و مرفوع تقدیراً – جمع شتیت  ،صفت مشبهه  بر وزن فعیل ـــ  المثلی : اسم تفضیل مؤنث بر وزن فُعلی

 التمرین الثالث : سلاماً :مفعول مطلق ــ   دستوراً :تمیز  ــــ 

 التمرین الرابع : سواعد المخلصین :صفت برای موصوف محذوف است که دراینجا درمکان مضاف الیه قرارگرفته است.

التمرین السادس :شهر رمضان   الذی    ـــ

                          مبتدا                      خبر

للمحادثه :کلّا  :حرف ردع وانکار ( در لغت به معنای باز داشتن  است)یعنی گوینده را از سخن نادرستی باز می دارد.                    

                                                       (  الدرس الخامس )

 متن درس :

 

لولا المسلمون :مبتدا ،خبر آن موجود ٌ که وجوباً در جواب لولامحذوف می باشد.

 

فی القرنین الثالث والرابع  ـــ  طلیطلة :شهر تولدر در اسپانیا ــــ  بیمارستانات  : اسم غیر عربی با(ات)جمع می شود.        

              بدل از قرنین

  المستشفیات :صفت غیر انسان با (ات) جمع می شود.

أمّا :حرف شرط و تفضیل است وبجای ادات شرط وفعلش می آید وتقدیر آن(مهما یکن من شیء) یا ( ان سألتَ عن فلان فهو کذا) و جواب آن همیشه با فاء همراه است وبین امّا وفاء جزا(مبتدا،خبر،جمله شرطیه، مفعول ، ظرف)فاصله می شود چون ورود حرف شرط بر فاء جزائیه ممتنع است.      أمّا الجبر فقد أوضحوا-------

 لاسیّما :بجای( الّا )می آید که مرکب از( لای نفی جنس ) و(سیّ) بمعنای مِثل، اسم لای نفی جنس وخبرآن (موجود)محذوف است.ولفظ (ما) یا موصوله (بمعنای الذی) ویا نکره تامّه (بمعنای شیء) و یا زائده می باشد.

اعراب اسم بعد از لا سیّما :

1-مجرور و مضاف الیه:(ما زائده) لا سیّما سعیدٍ یا رجلٍ                                                         

 2-مرفوع و خبر برای مبتدای محذوف(هو){ما،موصوله به معنای الذی و مضاف الیه}:وجمله در مکان صله موصول

 لا سیّما سعیدٌ یا رجلٌ (لا مثلَ الذی هو سعیدٌ یا رجلٌ)

 3-منصوب وتمییز (ما، نکره تامّة به معنای شیء و مضاف الیه):لاسیّما رجلاً (لا مثلَ شیءٍ رجلاً)

 صفحه 37 :                                                           

أوجدوا لها طریقة مبتکرة هی الإحصاء العشریّ ـــــ ایّامنا  هذه ـــ علماًمستقلاًکامل التکوین ـــحسبوا طول السنة

                             مبتدا   خبر                                        صفت                       صفت                               مفعول به

 صفحه 38: سمّو ما  کتبوا فی ذلک علم الحیل ــــ بحثوا فی الصوت : حدو ثه ،انتشاره ــــالمسلمون و إن تآمرت

                  مفعول به اول            مفعول به دوم                                           بدل از صوت                                 اگر چه

 التمرین الأول: 1- لن تبلغ الجبا ل طولاً                                      2-اذا شئت یوماً أن تسودَ       

                                                         تمییز                                                                                  مفعول به

5- من یمدح .................... فلا ینتظر: جواب شرط ،محلاً مجزوم

 6- علی الداعی  أن یدعو الله                         8- مهما ینعم الله علیک فا شکره

     خبر مقدم           مبتدای مؤخر                                            مفعول به                     جواب شرط محلاً مجزوم

 التمرین الرابع:                  1- علیکم  أن لا تطمحوا               4-  و  لا  یابساً

                                      خبر مقدم   مبتدای مؤخر                       حرف عطف  حرف نفی

 التمرین السادس:    2- من لم یرکب .............لم ینل                      5- ما کلّ ما  یتمنّی المرء یدرکه

                          فعل شرط محلاً مجزوم       جواب شرط محلاً مجزوم        مای شبیه به لیس  اسم ما                       خبر مای شبیه به لیس

 التمرین الثالث:

 ما لی حیلة :(ما) مای شبیه به لیس که ازعمل ملغی شده چون خبرمقدم شده ــ (لی):خبر مقدم ــ (حیلة) :مبتدای مؤخر

 علّنی :درأصل (لعلّنی ) بوده است.                   هکذا أقضی حیاتی                     هکذا عقبی الغرور                                                                                        

                                                         مفعول مطلق                                خبرمقدم  مبتدای مؤخر                                                                          

 فما لی أدّعی:ما+لـ ......به معنای پرسش(چرا)          لیس فی الکذب علی الخلق سوی الشر الکبیر                                                                           

                                                                      خبر لیس                       اسم لیس

أهلاً وسهلاً  (درأصل أتیت َ أهلاً و وطئتَ سهلاً)

مفعول به برای فعل محذوف

 للمحا دثه :   ما  بک     ـ هل یحتا ج أن ألتزمَ السریر و الحمیة      ــــ      اضافة            ـــ   مع السلا مة

                     مبتدا  خبر                                                          مفعول معه                  مفعول مطلق                مفعول فیه

بررسی درس 9 پیش دانشگاهی

علو فی الحیاه و الممات لحق : مبتدا  - خبر                تلک  احدی المجعزات: مبتدا  -  خبر

اصاروا  الجو  قبرک  : مفعول به اول  -  مفعول به دوم       

  تو قد حولک النیران : نائب فاعل

کذلک کنت ایام الصلاه : خبر مقدم کنت      

    رکبت مطیه من قبل زید  علاها : مبتدا   -خبر

تمرین 1: اسوأ الناس00000000من انفق  :مبتدا  - خبر

تمرین4: و کم اهکنا من قریه :  :مفعول به -  تمییز

تمرین8:ایهذا الشاکی (ای :منادای نکره مقصوده –ها :حرف تنبیه – ذا : عطف بیان – الشاکی: صفت

کیف تغدوا : فعل ناقصه  - کیف : خبر مقدم تغدوا

اذا غدوت علیلا : اسم وخبر "غدا" 

من یظن الحیاه  عبثا : مفعول به اول  -   مفعول به دوم

الصا ئدون السبیلا  :مفعول به

بررسی درس 10 پیش دانشگاهی

اوصیکما بتقوی الله والا تبغیاالدنیا : الاّ – ان ناصبه ولا ناهیه می باشد

والله الله فی بیت ربکم لا تخلوه ما بقیتم : ما  مصدریه ظرفیه

وعلیکم بالتواصل : علیکم – اسم فعل است .

التمرین الاول : وما لی الّا آل احمد شیعه           وما لی الّا  مذهبَ الحق مذهبٌ

آل احمد : مستثنی       شیعه  :مستثنی منه          مذهبَ :  مستثنی       مذهبٌ : مستثنی منه 

التمرین الثا نی : یا ایّها الانسان ما غرّک برّب                                                                                                                                                                                  ک الکریم  : ما – مبتدا     غزک – خبر

   التمرین الخامس : مرّ بهما شیخٌ عجوز ٌ منحنی الظهر  . منحنی - نعت 

ماذا یقصد هذا العجوز  :     ماذا – مفعول به

التمرین القا نی عشر : قم للمعلم وفّه التبجبلا  . التبجیلا – مفعول به دوم

سبحانک اللهم خیر معلم . خیر – منادا یا بدل                          فجرت ینبوع البیان محمدا: عطف بیان یا بدل

بررسی درس 11پیش دانشگاهی

هکذا الشان فی عالم الصناعه . هکذا – خبر مقدم           الشان – مبتدا موخر

ان الغرض الذی یرید ................یحتاج الی زمن طویل. الغرض – اسم انّ -یحتاج  : خبر انّ                     

مما یساعد علی الجدّ والمثابره ، الطموح  . مما   - خبر مقدم             الطموح : مبتدا موخر

.الحیاه عبء ثقیل ما لم تملا بالعمل .   ما مصدریه    زمانیه

التمرین العاشر : ظهرت فی المجد حسناء الرداء  . حسناءحال

بررسی درس12پیش دانشگاهی

تمرین1 :  ان عظمت ذنوبی کثره :مفعول مطلق             عار علیک اذا فعلت عظیم :صفت برای عار

بئس امراٌ:تمییز

نکته: گاهی فاعل افعال مدح وذم ضمیری است که وجوباٌ مستتر است وآن درصورتی است که بعدش اسم منصوب نکره ای  بنا بر تمییزبودن بیاید ویا "ما"ی نکره به معنای "شیی ء" باشد مانند:

 "نعم رجلاً علیٌ"  و " نعم ما علیٌ" که تقدیر چنین است :                                                                                                     

  "نعم الرجل رجلاً علیٌ" و  "نعم الشییء شیئاً علیٌ"

شرایط ساختن فعل تعجب :

فعل ثلاثی مجرد ،   متصرف ،    قابل تفضیل وبرتری ،  فعل تام ،  فعل مثبت،  فعل معلوم ، ومعنای فعل رنگ وعیب نباشد.

اگر فعلی یکی ازشرایط فوق را نداشته باشد برای ساختن صیغه تعجب از الفاظ"اشد ،اکثر، احسن، اقبح....... به اضافه مصدر منصوب آن فعل را بعد از این الفاظ می آوریم مانند:

ما اشد دحرجةٌ  یا  اشد د بدحرجته

-ما اشد استخراجه یا  اشد د باستخراحه

  ما اقبح حوره   یا   اقبح بحوره

 ما اشد حمرته    یا   اشد د بحمرته  

 

                                                                 اللهُمَّ لکَ الحَمدُ حَتّي تَرضي وَ لکَ الحَمدُ إذا رَضِيتَ